Αυτό που οι κανόνες της οπτικής αδυνατούν να εξηγήσουν : Η φυσική εγγύτητα του «αντικειμένου του πόθου»...

Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι βλέπουμε τα πράγματα γύρω μας, όπως αυτά είναι στην πραγματικότητα. Μια ακόμη απόδειξη γι’ αυτό έρχεται από μια νέα αμερικανική επιστημονική έρευνα, που διαπίστωσε ότι όταν ένας άνθρωπος επιθυμεί πολύ κάτι, τότε η επιθυμία επηρεάζει την αντίληψή του, με συνέπεια να του φαίνεται ότι το επιθυμητό αντικείμενο βρίσκεται πιο κοντά του από ό,τι συμβαίνει στην πραγματικότητα.

Η έρευνα έγινε από τους ψυχολόγους Έμιλι Μπαλσέτις του πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης και Ντέηιβντ Ντάνιγκ του πανεπιστημίου Κορνέλ και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “Psychological Science”.

Οι ερευνητές έκαναν μια σειρά από πειράματα για να μελετήσουν με ποιο τρόπο οι επιθυμίες επηρεάζουν την ανθρώπινη αντίληψη.

Σε ένα από τα πειράματα, οι συμμετέχοντες έπρεπε να υπολογίσουν πόσο απείχε ένα μπουκάλι νερό από εκεί που κάθονταν. Οι μισοί εθελοντές είχαν προηγουμένως πιεί νερό και είχαν ξεδιψάσει, ενώ οι άλλοι μισοί, αντίθετα, είχαν φάει αλατισμένα σνακ και διψούσαν πολύ.

Το πείραμα έδειξε ότι η δεύτερη κατηγορία (οι διψασμένοι) εκτίμησαν ότι το νερό βρίσκεται σε μικρότερη απόσταση από αυτούς, σε σχέση με την εκτίμηση που έκαναν όσοι δεν διψούσαν (και οι οποίοι έπεσαν επίσης πιο κοντά στην πραγματική απόσταση του μπουκαλιού με το νερό).

Κάνοντας και άλλα πειράματα, οι ερευνητές έδειξαν ότι αν θέλουμε πραγματικά κάτι, διαστρεβλώνουμε ασυνείδητα την αντίληψή μας για την φυσική εγγύτητα του «αντικειμένου του πόθου».

Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, αυτή η διαστρέβλωση προκαλείται στο νου για να ενθαρρύνει τους ανθρώπους να συμπεριφερθούν με τρόπο τέτοιο που θα οδηγήσει στην απόκτηση του επιθυμητού αγαθού.

Με άλλα λόγια, όταν βλέπουμε ότι ένας στόχος βρίσκεται πιο κοντά μας (ή τον «φέρνουμε» εμείς υποσυνείδητα πλησιέστερα στην «ακτίνα δράσης» μας), τότε αυξάνονται τα κίνητρά μας να πετύχουμε την απόκτησή του.

Πόσο μακρινό, αλήθεια, φαντάζει στα μάτια μας ένα καλύτερο μέλλον ? Ίσως, τελικά, όχι όσο οι καταστροφολόγοι της σύγχρονης εποχής μας το τοποθετούν, αλλά όσο η θέληση μάς επιτρέπει να ονειρευόμαστε...

Πηγή : enet.gr

Read more...

Όταν η οπτική επαφή καθίσταται πράξη αυτογνωσίας

Η οπτική θεωρία του Ευκλείδη, στην οποία διατυπώνεται για πρώτη φορά η θεωρία της ευθύγραμμης διάδοσης του φωτός και οι νόμοι της που σε γενικές γραμμές ισχύουν και σήμερα, βασίζεται στην περιπατητική αντίληψη ότι ο οφθαλμός δεν δέχεται, αλλά εκπέμπει ακτίνες φωτός προς το αντικείμενο, το οποίο καθίσταται, έτσι, ορατό. Στο σημείο αυτό ο Αριστοτέλης διαφωνούσε με τον Πλάτωνα, σύμφωνα με τον οποίο φως εκπέμπεται τόσο από το μάτι, όσο και από το αντικείμενο, το οποίο έτσι καθίσταται ορατό.

Η πλατωνική διαδικασία της όρασης περιλάμβανε το στοιχείο της εμφάσεως, της αποτύπωσης δηλαδή του ειδώλου στον ανθρώπινο οφθαλμό.

Η έμφασις απαντά ήδη στον Δημόκριτο, ως αντανάκλαση μέσω της οποίας ο οφθαλμός δέχεται το οπτικό ερέθισμα. Και ο Δημόκριτος πίστευε ότι ο ανθρώπινος οφθαλμός αποτελείται από νερό, αλλά λειτουργεί ως κάτοπτρο των ειδώλων που σχηματίζονται στην επιφάνειά του.

Κατά την ατομική θεω­ρία, όπου τα πάντα είναι ή συναποτελούν σώμα, οι αισθήσεις περιορίζον­ται, τελικά, σε μια επαφή εξ αποστάσεως: "Ο Δημόκριτος κι οι περισσό­τεροι φυσιολόγοι, που πραγματεύονται τα περί αισθήσεως, κάνουν κάτι εξαιρετικά άτοπο γιατί θεωρούν όλα τα αισθητά απτά. Ωστόσο όμως, αν είχε έτσι το πράγμα", υποστηρίζει ο Αριστοτέλης, αρνούμενος να υιοθετήσει αυτή τη θεωρία, "είναι φανερό πως και κάθε άλλο είδος αίσθησης είναι ένα εί­δος αφής". Η αναγωγή αυτή των αισθήσεων στην αφή στηριζόταν στη θεωρία των ειδώλων (ως είδωλα θα πρέπει να νοήσουμε εδώ ρευστές εικόνες που πη­γάζουν από τα αντικείμενα, των οποίων διατηρούν το σχήμα και, μόνες αυτές, έρχονται σε επαφή με τα αισθητήρια όργανα μας). Έτσι λοιπόν ο Δημόκριτος λέει πως "η όραση συνίσταται στην πρόσ­ληψη της εικόνας των ορατών αντικειμένων. Η εικόνα είναι το ανα­κλώμενο μέσα στην κόρη σχήμα". Έτσι λοιπόν πιστεύει, όπως ο Λεύκιππος πριν κι ο Επίκουρος μετά απ’ αυτόν, ότι "ορισμένα εί­δωλα, που αποσπώνται διαρκώς από τα ορατά αντικείμενα, διατη­ρώντας, ωστόσο, το σχήμα τους, διεισδύουν μέσα στους οφθαλμούς παράγοντας έτσι την όραση. Τα σώματα άρα εκπέμπουν αναθυμιάσεις (απόρροια) και το αποτέλεσμα που προκαλούν στις αισθήσεις μας παρομοιάζεται με αποτύπωμα πάνω σε κερί (εντύπωσις)".Ως εκ τούτου, ο Αριστοτέλης υπήρξε επικριτικός απέναντί του (Περί αισθήσεως και αισθητών 2). Η θεωρία της αντανάκλασης απαντά και στον Πλάτωνα: στον Αλκιβιάδη, ο Σωκράτης επισημαίνει ότι το πρόσωπο του συνομιλητή μας εμφαίνεται στον οφθαλμό μας (όψις) "σαν μέσα σε καθρέφτη". Ετυμολογεί μάλιστα, κάπως εκβιαστικά είναι αλήθεια, την κόρην του οφθαλμού, από το είδωλον που δημιουργείται από αυτή την αντανάκλαση. Oι περιπατητικοί φυσικά διαφωνούσαν, και, όπως πολύ σωστά επισήμανε ο Θεόφραστος (Περί αισθήσεων 35), αν ο Δημόκριτος και ο Πλάτων είχαν δίκιο, τότε κάθε κάτοπτρο θα ήταν προικισμένο με την αίσθηση της όρασης.

Oι ιδεολογικές προσεγγίσεις των ελλήνων φιλοσόφων στο βλέμμα, ενθάρρυναν τη μεταφυσική αντιμετώπιση της όρασης στην καθημερινή ζωή και την τέχνη. Τόσο στον Πλάτωνα, όσο και στον Αριστοτέλη, είναι διάχυτη η αντίληψη ότι η αντανάκλαση του βλέμματος συνιστά αυτόνομη οπτική λειτουργία. Η αρχαία επιστήμη προσέγγισε την όραση ως μια τελεολογική μηχανιστική λειτουργία, εξωγενή και φυσικώς αντιστρέψιμη.

Είτε ως αντανάκλαση είτε ως εκπομπή το βλέμμα είναι εξωστρεφές και ορατό. Η οπτική επαφή με τον περιβάλλοντα κόσμο καθίσταται έτσι πράξη αυτογνωσίας : η ελληνική αντίληψη του εγώ είναι θέμα βλέμματος.

Ο δρόμος προς την αυτογνωσία περνά μέσα από τη ματιά στον συνάνθρωπο. Όποιος παρατηρεί τον εαυτό του, σταματά να εξελίσσεται. Η κάμπια, άλλωστε, που ήθελε να μάθει καλά τον εαυτό της, δεν έγινε ποτέ πεταλούδα...

 

 

Πηγή : Όραση, Oπτική και Oφθαλμολογία στον ελληνορωμαϊκό κόσμο,

           Δημήτρης Πλάντζος, Κλασικός Αρχαιολόγος

Read more...

Βλέποντας τον κόσμο μας επίπεδο...

Η ενασχόληση με το σχέδιο ή τη ζωγραφική, μας επιτρέπει να αναπτύσσουμε την αίσθηση της σύνθεσης, του χρώματος και της αυθεντικότητας.

Τι γίνεται, όμως, όσο αναφορά την αίσθηση του βάθους ? Ίσως δεν είναι και τόσο σημαντική, υποστηρίζει, τώρα, ομάδα νευροεπιστημόνων. Αντιθέτως, η έλλειψη στερεοσκοπικής όρασης, κατάσταση στην οποία τα μάτια δεν είναι απολύτως ευθυγραμμισμένα, με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να μην μπορεί να συνθέσει τα οπτικά ερεθίσματα που δέχεται από κάθε οφθαλμό ξεχωριστά σε μία εικόνα, ίσως να αποτελεί ένα συγκριτικό πλεονέκτημα.

Παρατηρώντας τον κόσμο με ένα μάτι, αυτομάτως τον βλέπουμε επίπεδο, εξηγεί η Margaret S. Livingstone, της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Harvard.

Το γεγονός αυτό φαίνεται ότι προσδίδει σε άτομα με έλλειψη στερεοσκοπικής όρασης ένα φυσικό πλεονέκτημα όσο αναφορά την αποτύπωση του τρισδιάστατου κόσμου, που μας περιβάλλει, με τη μορφή ενός επίπεδου (δισδιάστατου) καμβά. Τα εν λόγω άτομα έχουν μάθει να χρησιμοποιούν τεχνάσματα, όπως την κίνηση, το σχετικό μέγεθος, τη σκίαση ή την αλληλεπικάλυψη των αντικειμένων, προκειμένου να αναπαριστούν τις τρεις διαστάσεις στο χώρο.  

Οι οφθαλμοί των γνωστών καλλιτεχνών πάσχουν συχνότερα από την παραπάνω διαταραχή, σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, αναφέρει η Dr. Livingstone.

Η Dr. Livingstone και οι συνεργάτες της, πρώτοι υπέθεσαν τη σχέση μεταξύ του καλλιτεχνικών δεξιοτήτων και της έλλειψης στερέοψης, εξετάζοντας μια σειρά αυτοπροσωπογραφιών του Rembrandt. Ανακάλυψαν ότι σχεδόν σε όλα τα έργα που εξέτασαν, ο δεξιός οφθαλμός του καλλιτέχνη απέκλινε σημαντικά. (Το εύρημα δημοσιεύθηκε στο έγκριτο περιοδικό The New England Journal of Medicine το 2004.) Αναρωτήθηκαν, μάλιστα, κατά πόσο ευρέως διαδεδομένο, θα μπορούσε να είναι αυτό το φαινόμενο.

Ένα 10 % των ανθρώπων πάσχει από κάποιου βαθμού έλλειψη στερεοσκοπικής όρασης, από την παιδική ακόμα ηλικία, λόγω διαφόρων οπτικών διαταραχών, οι οποίες δεν επιτρέπουν στους οφθαλμούς να ευθυγραμμίζονται κατά την προσήλωση σε ένα στόχο. Οι άνθρωποι με στερεοαγνωσία μαθαίνουν να προσανατολίζονται στο χώρο, χρησιμοποιώντας δισδιάστατα "τρικ" και σχεδόν ποτέ δεν αντιλαμβάνονται τί χάνουν.

Οι οφθαλμοί των περισσότερων καλλιτεχνών είναι, φυσικά, σωστά ευθυγραμμισμένοι, και η στερεοαγνωσία δεν αποτελεί προϋπόθεση για την καλλιτεχνική επιτυχία. Άλλωστε, πολλοί άνθρωποι, χωρίς στερεοσκοπική όραση, δεν έχουν ιδιαίτερο καλλιτεχνικό ταλέντο.

“Δε θα μπορούσαμε ποτέ να γίνουμε σπουδαίοι ζωγράφοι απλά κλείνοντας το ένα μας μάτι,” μας λέει ο Dr. Conway. "Αλλά διαθέτοντας φυσιολογική στερεοσκοπική όραση", συνεχίζει, "θα μπορούσαμε να εκτιμήσουμε τα τεχνάσματα που χρησιμοποιούν οι καλλιτέχνες στα έργα τους, απλά μένοντας ακίνητοι μπροστά σε έναν πίνακα ζωγραφικής, κλείνοντας το ένα μας μάτι".

“Η στερεοσκοπική όραση, που μας λέει ότι ο καμβάς είναι επίπεδος, στην περίπτωση αυτή, θα απουσιάσει,” συμπληρώνει. “Η εικόνα που θα ξεπροβάλει τότε, ίσως αποτελέσει μια μεγάλη έκπληξη.”

Ισως, για μερικούς από εμάς, να φαντάζει πλεονέκτημα, το να μπορούμε να βλέπουμε τον κόσμο που μας περιβάλλει επίπεδο...κι ας πρόκειται για τον ίδιο κόσμο, για τον οποίο κάποιος κάποτε σθεναρά υποστήριζε : "Κι όμως γυρίζει..."

Πηγή : The New York Times  

Read more...